ناترازی بنزین و نقش توسعه سی ان جی
ناترازی بنزین در سال های اخیر به یکی از مسائل مهم مدیریت مصرف سوخت در کشور تبدیل شده است. افزایش مصرف بنزین، رشد تعداد خودروها و نیاز به واردات، فشار بیشتری بر منابع سوخت وارد می کند. در چنین شرایطی، توسعه گاز طبیعی فشرده یا سی ان جی می تواند بخشی از تقاضای بنزین را به سمت سوخت جایگزین هدایت کند.
بر اساس گزارش شانا، صنعت سی ان جی طی سال های گذشته بیش از ۳ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده و حدود ۲ هزار و ۵۰۰ جایگاه سی ان جی در کشور ساخته است. ظرفیت عرضه روزانه این سوخت نیز به حدود ۴۰ میلیون مترمکعب می رسد. دیده بان انرژی و حقوق بانکی در بررسی این موضوع، استفاده از ظرفیت موجود سی ان جی را یکی از محورهای مدیریت مصرف سوخت می داند.
ظرفیت سی ان جی برای مدیریت ناترازی بنزین
مصرف روزانه سی ان جی در سال های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به حدود ۲۴ میلیون مترمکعب رسید. با این حال، تثبیت قیمت ها و کاهش فاصله قیمتی میان بنزین و سی ان جی، مصرف این سوخت را به حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیون مترمکعب در روز رساند. در نتیجه، بخشی از ظرفیت صنعت سی ان جی بدون استفاده باقی ماند.
فعالان صنعت برای ایجاد جایگاه ها و زیرساخت های سی ان جی سرمایه گذاری قابل توجهی انجام دادند. دولت چهاردهم نیز افزایش استفاده از این ظرفیت را دنبال کرد. طبق آمار اعلام شده، فعالان این حوزه در سال ۱۴۰۴ تبدیل خودروهای بنزینی به خودروهای دوگانه سوز را نسبت به میانگین سال های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ حدود ۶۴ درصد افزایش دادند.
خبر مرتبط: افزایش قیمت بنزین در آلمان؛ هر لیتر سوپر پلاس به 3 یورو رسید
رشد خودروهای دوگانه سوز
اکنون حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار خودرو در کشور به صورت کارخانه ای یا از طریق تبدیل کارگاهی، دوگانه سوز هستند. افزایش این ناوگان می تواند مصرف سی ان جی را بیشتر کند و بخشی از تقاضای بنزین را کاهش دهد. این موضوع در مدیریت مصرف سوخت اهمیت زیادی دارد.
همچنین به ازای هر یک هزار و ۶۰۰ خودرو در کشور، یک جایگاه سی ان جی فعالیت می کند. این زیرساخت امکان دسترسی بخش قابل توجهی از ناوگان به سوخت جایگزین را فراهم می کند. با این حال، برخی مناطق همچنان به جایگاه های جدید نیاز دارند و مسئولان توسعه زیرساخت در مناطقی مانند جنوب کرمان و سیستان و بلوچستان را دنبال می کنند.
سیاست های غیرقیمتی برای کاهش مصرف سوخت
مدیریت مصرف سوخت تنها به تغییر قیمت ها وابسته نیست. تجربه استان های کرمان و سیستان و بلوچستان، تاثیر مدیریت سهمیه و توزیع هوشمند سوخت را نشان می دهد. مسئولان در این مناطق کارت اضطرار جایگاه را حذف کردند و سهمیه سوخت را به کارت شخصی شهروندان انتقال دادند.
بر اساس گزارش شانا، این اقدام علاوه بر کاهش صف در جایگاه ها، مصرف غیربهینه بنزین را حدود ۱۵ درصد کاهش داد. همزمان مصرف سی ان جی در استان کرمان نسبت به مرداد ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد رشد کرد. این تجربه نشان می دهد مدیریت مصرف و دسترسی مناسب به سوخت جایگزین می تواند فشار شبکه تامین بنزین را کاهش دهد.
تبدیل رایگان خودروهای پرمصرف
یکی از برنامه های جدید برای مدیریت ناترازی بنزین، تبدیل رایگان خودروهای پرمصرف به خودروهای دوگانه سوز است. وزارت کشور این طرح را با همکاری سکوهای حمل و نقل اینترنتی اجرا می کند. در مرحله نخست، مسئولان خودروهایی را که روزانه بیش از ۲۰۰ کیلومتر پیمایش دارند، در استان های تهران، کرمان و سیستان و بلوچستان هدف طرح قرار داده اند.
مجریان طرح برای خودروهای واجد شرایط از کیت های نسل چهار استفاده می کنند و مالکان هزینه ای برای تبدیل خودرو نمی پردازند. افزایش استفاده از سی ان جی در ناوگان پرمصرف می تواند مصرف بنزین را کاهش دهد و هزینه سوخت رانندگان را نیز پایین بیاورد. مسئولان همچنین توسعه این طرح در استان های دیگر را دنبال می کنند.
راهکارهای کاهش فشار بر شبکه بنزین
دیده بان انرژی و حقوق بانکی در بررسی روند مصرف سوخت، توجه به ظرفیت های موجود در صنعت سی ان جی را مهم می داند. ایران طی سال های گذشته برای توسعه جایگاه های سی ان جی و تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه سوز سرمایه گذاری کرده است. استفاده بهتر از این ظرفیت می تواند بخشی از فشار موجود بر مصرف بنزین را کاهش دهد.
توسعه سی ان جی، افزایش خودروهای دوگانه سوز، تکمیل جایگاه ها و اجرای سیاست های مدیریت مصرف، مجموعه اقداماتی هستند که می توانند به کنترل ناترازی بنزین کمک کنند. میزان اثرگذاری این اقدامات به نحوه اجرای طرح ها، استمرار برنامه های زیرساختی و میزان استقبال مصرف کنندگان از سوخت های جایگزین بستگی دارد.
توسعه جایگاه های سی ان جی
در تازه ترین اقدام، ۹ جایگاه سی ان جی در پنج استان سیستان و بلوچستان، اصفهان، تهران، کردستان و آذربایجان شرقی فعالیت خود را آغاز کرده اند. دولت و بخش خصوصی برای ایجاد این جایگاه ها بیش از یک هزار میلیارد تومان سرمایه گذاری کرده اند. این طرح علاوه بر توسعه زیرساخت سوخت رسانی، حدود ۱۰۰ فرصت شغلی مستقیم ایجاد می کند.
بر اساس برآوردهای اعلام شده، فعالیت این ۹ جایگاه می تواند در پایان یک سال حدود ۱۱۸ میلیون لیتر در مصرف بنزین صرفه جویی ایجاد کند. افزایش ظرفیت جایگاه ها می تواند دسترسی به سوخت جایگزین را بیشتر کند و بخشی از فشار ناشی از مصرف بالای بنزین را کاهش دهد.
گسترش زیرساخت خودروهای برقی
برنامه توسعه زیرساخت های انرژی فقط به سی ان جی محدود نمی شود. پس از فراخوان توسعه زیرساخت شارژ خودروهای برقی، حدود ۲۵۰ درخواست فنی دریافت شد. مسئولان برنامه ریزی کرده اند تا بخشی از جایگاه های سی ان جی را تا پایان سال به ایستگاه شارژ خودروهای برقی مجهز کنند.
استفاده همزمان از جایگاه سی ان جی برای عرضه سوخت و شارژ خودروهای برقی می تواند ظرفیت زیرساخت های موجود را افزایش دهد. این رویکرد همچنین به تنوع سبد انرژی کمک می کند و زمینه استفاده بیشتر از سوخت های جایگزین را فراهم می کند.
چشم انداز مدیریت ناترازی بنزین
ناترازی بنزین همچنان به مجموعه ای از اقدامات هماهنگ در حوزه مصرف، تولید خودرو و توسعه زیرساخت های سوخت جایگزین نیاز دارد. سی ان جی یکی از ظرفیت های موجود در این زمینه محسوب می شود و ایران طی سال های گذشته زیرساخت گسترده ای برای عرضه این سوخت ایجاد کرده است.
تداوم این روند به سیاست گذاری هماهنگ در حوزه قیمت گذاری، تولید خودرو، توسعه جایگاه های سی ان جی و ایجاد انگیزه برای مصرف کنندگان نیاز دارد. استفاده از ظرفیت های موجود می تواند در کنار توسعه خودروهای دوگانه سوز و اجرای طرح های مدیریت مصرف، فشار ناشی از ناترازی بنزین را کاهش دهد.
