بحران LNG قطر وارد مرحله تازه شد
بحران LNG قطر با ادامه اختلال در تردد از تنگه هرمز وارد مرحله تازه ای شده است. قطر هنوز نتوانسته صادرات LNG خود به بخشی از مشتریان اروپایی و آسیایی را به شرایط عادی بازگرداند. ادامه این وضعیت باعث شده بخشی از قراردادهای صادراتی قطر انرژی همچنان با وضعیت فورس ماژور روبه رو باشد و بازار جهانی گاز با نگرانی بیشتری درباره امنیت عرضه مواجه شود.
قطر یکی از تامین کنندگان مهم بازار جهانی LNG به شمار می رود. مشتریان اروپایی و آسیایی سال ها روی محموله های این کشور در قراردادهای بلندمدت حساب کرده اند. با این حال، شرایط اخیر نشان داده است که تولید بالا به تنهایی برای حفظ امنیت انرژی کافی نیست. مسیر حمل و نقل و امکان تحویل منظم محموله نیز نقش مهمی در پایداری بازار دارد.
ادامه این وضعیت می تواند رقابت میان خریداران اروپایی و آسیایی را برای دستیابی به محموله های جایگزین افزایش دهد. در همین شرایط، نقش صادرکنندگان دیگر، به ویژه آمریکا، در تامین نیاز بازار بیشتر شده است.
قطر همچنان با اختلال در تحویل LNG روبه رو است
قطر انرژی اعلام کرده است که به دلیل ادامه اختلال در عبور از تنگه هرمز، امکان تحویل بخشی از محموله های LNG به مشتریان اروپایی و آسیایی وجود ندارد. شرکت ایتالیایی ادیسون نیز اعلام کرده است که شش محموله دیگر از برنامه تحویل آن حذف شده و دوره فورس ماژور قرارداد تا اوایل دسامبر ۲۰۲۶ تمدید شده است.
بر اساس اطلاعات مطرح شده در گزارش، در مجموع ۳۵ محموله این قرارداد از ابتدای آوریل تحت تاثیر قرار گرفته است. حجم این محموله ها حدود ۴.۶ میلیارد مترمکعب گاز برآورد شده است.
اهمیت این موضوع به جایگاه قطر در بازار جهانی LNG مربوط می شود. قطر تنها یک فروشنده مقطعی نیست و بخش مهمی از نیاز گاز مشتریان اروپایی و آسیایی را تامین می کند. به همین دلیل، حذف هر محموله از برنامه صادراتی این کشور می تواند نیاز به منابع جایگزین را افزایش دهد.
دیده بان انرژی در بررسی تحولات بازار گاز می تواند این نکته را مورد توجه قرار دهد که امنیت عرضه LNG فقط به میزان تولید وابسته نیست. امکان انتقال مطمئن و تحویل در زمان مقرر نیز بخش مهمی از امنیت انرژی کشورها محسوب می شود.
چرا قطر نمی تواند مسیر دریایی را به سادگی جایگزین کند؟
یکی از مهم ترین مشکلات قطر در شرایط فعلی، وابستگی صادرات LNG به مسیر دریایی است. برخلاف برخی صادرات گاز که امکان انتقال آنها از طریق خط لوله وجود دارد، LNG به زیرساخت های ویژه برای مایع سازی، حمل و دریافت نیاز دارد.
وزیر مشاور در امور انرژی قطر و مدیرعامل قطر انرژی اعلام کرده است که LNG را نمی توان به شکل مایع از طریق خط لوله منتقل کرد. گاز ابتدا باید از مسیر خط لوله منتقل شود و سپس در مقصد به LNG تبدیل شود. ایجاد چنین زیرساختی نیز از نظر فنی و اقتصادی راهکار ساده ای نیست.
به همین دلیل، تنگه هرمز برای صادرات LNG قطر اهمیت ویژه ای دارد. حتی اگر بخشی از مسیر در مقاطعی برای تردد کشتی ها باز باشد، این شرایط لزوما به معنای بازگشت صادرات به وضعیت عادی نیست.
شرکت های کشتیرانی و خریداران LNG به مسیرهایی نیاز دارند که بتوان بر اساس آنها برای ماه های آینده برنامه ریزی کرد. باز بودن مقطعی یک آبراه با امکان حمل منظم و قابل پیش بینی محموله های LNG تفاوت دارد.
رقابت اروپا و آسیا برای محموله های LNG بیشتر شد
اختلال در صادرات قطر تنها بازار خلیج فارس را تحت تاثیر قرار نداده است. اروپا و آسیا اکنون برای تامین بخشی از نیاز خود به دنبال محموله های جایگزین هستند. این رقابت با نزدیک شدن فصل سرد اهمیت بیشتری پیدا می کند.
اروپا برای تامین ذخایر گاز خود به LNG نیاز دارد. در طرف دیگر، کشورهایی مانند پاکستان، بنگلادش و هند نیز برای تامین گاز مورد نیاز نیروگاه ها و صنایع به واردات LNG وابسته هستند.
در چنین شرایطی، جایگزینی یک محموله قطری در اروپا می تواند دسترسی یک خریدار آسیایی به همان محموله را کاهش دهد. بنابراین اختلال در صادرات یک تولیدکننده بزرگ می تواند تاثیر خود را در بازارهایی بسیار دورتر از خلیج فارس نشان دهد.
ادیسون تاکنون بخشی از محموله های از دست رفته خود را از طریق تامین کنندگان دیگر جایگزین کرده است. بخشی از این محموله ها نیز از عرضه کنندگان آمریکایی تامین شده است. این روند نقش آمریکا را در تامین نیاز بازار LNG در شرایط کاهش دسترسی به محموله های قطری افزایش می دهد.
افزایش رقابت برای محموله های LNG می تواند هزینه تامین گاز را بالا ببرد. ظرفیت محدود حمل و نزدیک شدن فصل سرد نیز فشار بیشتری بر بازار وارد می کند. پیامد این شرایط می تواند افزایش هزینه انرژی و فشار بر بازار گاز کشورهای واردکننده باشد.
قراردادهای بلندمدت LNG تا چه اندازه امنیت عرضه را تضمین می کنند؟
بحران LNG قطر یک پرسش مهم درباره قراردادهای بلندمدت LNG ایجاد کرده است. قرارداد بلندمدت می تواند چارچوب مشخصی برای خرید و فروش گاز ایجاد کند، اما به تنهایی همه ریسک های تامین انرژی را از بین نمی برد.
ادیسون با قطر انرژی یک قرارداد ۲۵ ساله دارد که از سال ۲۰۰۹ برقرار است و سالانه حدود ۶.۴ میلیارد مترمکعب گاز برای ایتالیا تامین می کند. این میزان حدود ۱۰ درصد مصرف گاز این کشور را تشکیل می دهد.
با وجود طولانی بودن قرارداد، اختلال در مسیر حمل باعث شده بخشی از تحویل ها متوقف شود. در نتیجه، خریدار باید برای تامین نیاز خود به سراغ منابع دیگر برود.
این شرایط نشان می دهد امنیت یک قرارداد LNG به عوامل مختلفی وابسته است. مسیر انتقال، ناوگان حمل، پایانه های دریافت و تنوع تامین کنندگان نیز در کنار قرارداد خرید اهمیت دارند.
حقوق بانکی نیز در تحلیل ریسک های اقتصادی ناشی از بحران های انرژی اهمیت پیدا می کند؛ زیرا افزایش هزینه واردات انرژی می تواند بر جریان مالی شرکت ها و هزینه تامین سرمایه اثر بگذارد.
آسیب به زیرساخت LNG قطر فشار بازار را بیشتر می کند
بحران LNG قطر علاوه بر مشکل حمل و نقل، با آسیب به بخشی از زیرساخت های انرژی این کشور نیز همراه شده است. بر اساس اطلاعات مطرح شده در گزارش، حملات به راس لفان به دو واحد LNG و یک واحد GTL آسیب زده است.
طبق همین اطلاعات، تعمیر دو واحد LNG ممکن است حدود سه سال زمان ببرد. در مقابل، قطر اعلام کرده است که واحدهای سالم در صورت بازگشایی امن تنگه هرمز می توانند ظرف چند هفته به شرایط عادی عملیات بازگردند.
به این ترتیب، بازار LNG با دو مشکل هم زمان روبه رو شده است. بخشی از ظرفیت تولید آسیب دیده و بخشی از ظرفیت سالم نیز به دلیل اختلال در مسیر حمل نمی تواند با اطمینان کامل به بازار برسد.
این شرایط بحران LNG قطر را از یک اختلال معمول در عرضه جدا می کند. بازار اکنون تنها با مسئله کاهش تولید روبه رو نیست. قابلیت اطمینان در تحویل LNG نیز به یکی از عوامل اصلی بازار تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، تحولات تنگه هرمز می تواند بر قیمت گاز، رقابت خریداران و امنیت انرژی کشورهای واردکننده اثر بگذارد. ادامه وضعیت موجود همچنین می تواند اهمیت تنوع منابع تامین و مسیرهای حمل LNG را برای خریداران اروپایی و آسیایی بیشتر کند.
